Het gebruik van persoonsgegevens (AVG) en AI: wat mag wel en wat niet?

“Ik wil wel AI gebruiken, maar ik twijfel of dat mag van de AVG” (Algemene Verordening Gegevensbescherming). De AVG en de privacy van gegevens vormen een barrière voor MKB’ers om meer AI te gaan gebruiken. Het antwoord is zelden “nee”, maar er zijn wel een aantal zaken waar je over na moet denken. Deze blogpost beantwoordt de onderliggende vragen: 1) Wat zegt de AVG over persoonsgegevens? 2) Wat betekent de AVG voor het gebruik van AI? 3) Wat betekent dit voor jouw bedrijf?

1. Wat zegt de AVG ook alweer?

Wat de AVG is. De AVG is de Europese privacywet (sinds 2018) die regelt onder welke voorwaarden organisaties persoonsgegevens mogen verwerken. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) houdt in Nederland toezicht op de naleving.

Wanneer is iets een persoonsgegeven? Alle informatie over een geïdentificeerde of identificeerbare persoon: een naam, e-mailadres, klantdossier of foto. En “verwerken” is vrijwel alles wat je ermee doet — opslaan, delen, én in een chatbot plakken.¹

Wat betekent dat voor jou? Verwerk je persoonsgegevens, dan moet je je houden aan de plichten van de AVG. Die plichten gelden niet alleen voor AI: ze golden al voor de persoonsgegevens die je waarschijnlijk al verwerkt. Check voor jouw situatie de AVG-regelhulp van de AP.² Hieronder de belangrijkste:

In ieder geval:

• Grondslag: een geldige reden, zoals toestemming, een overeenkomst of een gerechtvaardigd belang. “Het is handig” is géén grondslag (art. 6 AVG).
• Dataminimalisatie: gebruik alleen de persoonsgegevens die je minimaal nodig hebt om je doel te bereiken (art. 5 lid 1 sub c AVG).
• Verantwoording en rechten: je moet je keuzes over het verwerken van persoonsgegevens kunnen onderbouwen; betrokkenen houden recht op inzage, correctie en verwijdering (art. 5 lid 2 en art. 15–21 AVG).
• Verwerkersovereenkomst: de AVG verplicht een schriftelijke overeenkomst zodra een externe partij — zoals een AI-aanbieder — persoonsgegevens voor jou verwerkt, en schrijft voor wat daarin moet staan (art. 28 lid 3 AVG).³
• Informatieplicht: je moet mensen vertellen welke persoonsgegevens je van hen verwerkt, waarvoor en op welke grondslag, etc. In de praktijk doe je dat met een privacyverklaring (art. 12 t/m 14 AVG).⁴

Alleen bij speciale gevallen:

• Verwerkingsregister opstellen: indien je aan bepaalde voorwaarden voldoet (bv. als je meer dan 250 werknemers hebt) moet je een register opstellen over wat voor data je verwerkt (art. 30 lid 5 AVG).
• DPIA: verwerkingen met een hoog risico vragen vooraf om een risicoanalyse (ofwel DPIA = Data Protection Impact Assessment, art. 35 AVG).

2. Wat betekent de AVG voor het gebruik van AI?

Stel je wilt AI gaan gebruiken, dan zijn er kortweg twee aandachtspunten: 1) je hebt een geldige grondslag (of simpelweg reden) nodig om AI te gebruiken, en 2) je past de AVG-basisregels toe op je AI-use-case.

Wat is een geldige grondslag? De AVG kent er zes (art. 6 AVG), waarvan er drie van toepassing zijn op het MKB: toestemming van betrokkenen, uitvoering van een overeenkomst (bijvoorbeeld omdat je een order moet leveren) en een gerechtvaardigd belang (stel dat je een belang hebt dat zwaarder weegt dan de inbreuk op privacy).⁵ Goed om te benoemen: toestemming klinkt aantrekkelijk, maar die moet vrij, specifiek en geïnformeerd zijn, en de betrokkene kan hem op elk moment intrekken — waarna je moet stoppen.

Voor een gerechtvaardigd belang stelde de Europese variant van de AP (de EDPB) op 17 december 2024 dat AI-toepassingen gerechtvaardigd kunnen zijn, mits je de driestappentoets doorloopt: benoem je belang, laat zien dat je doel niet met minder persoonsgegevens haalbaar is, en weeg je belang af tegen dat van de betrokkene.⁶ Een commercieel belang wordt hierin ook erkend.

Twijfel je of dit voor jou het geval is? In juni 2026 publiceerde de AP een handreiking generatieve AI en de AVG die dit voor de Nederlandse praktijk uitwerkt, met een apart hulpmiddel om de afweging vast te leggen.⁷

Toepassing van de AVG op je AI-gebruik:

• Verwerkersovereenkomsten: kies een abonnement bij een AI-leverancier met een verwerkersovereenkomst.
• Dataminimalisatie: gebruik AI pas bij persoonsgegevens als andere opties significant meer moeite of geld kosten.
• Privacyverklaring aanvullen: noem je AI-leverancier als ontvanger en vermeld de doorgifte naar de Verenigde Staten met de bijbehorende waarborg. Laat AI nooit zelfstandig een besluit nemen met aanmerkelijke gevolgen voor iemand (art. 22 en art. 13 lid 2 sub f AVG).⁸
• Datalekprocedure: leg vast wie je belt als persoonsgegevens in de verkeerde tool belanden — een klantdossier in een gratis chatbot is een datalek. Je hebt 72 uur om te melden bij de AP (art. 33 AVG).

3. Wat betekent dit voor jouw bedrijf?

Wil je je aan de AVG houden én AI gebruiken, dan kun je concreet de volgende vier stappen zetten.

1. Neem een zakelijk AI-abonnement. Dit is de snelste winst. Bij een zakelijk pakket is de verwerkersovereenkomst onderdeel van de voorwaarden en worden je gegevens standaard niet voor training gebruikt. Bij gratis en particuliere abonnementen is dat niet zo — ook niet bij de betaalde. Zie de tabel hieronder.
2. Leg je grondslag vast en schrijf de afweging op. Benoem je belang, laat zien dat het doel niet met minder persoonsgegevens haalbaar is, en weeg dit (bij een gerechtvaardigd belang) af tegen de privacy van de betrokkene.
3. Houd persoonsgegevens uit je prompts. Wat er niet in gaat, hoef je niet te verantwoorden. Werk met pseudoniemen (“klant 1 tot en met 30”) waar dat kan. Voor gezondheidsgegevens geldt een streng regime: verwerken is verboden tenzij een uitzondering geldt, in de praktijk meestal uitdrukkelijke toestemming (art. 9 AVG).
4. Spreek af wie waarvoor verantwoordelijk is. Welke tools staan we toe, wat mag erin, wie beslist over nieuwe toepassingen, en wie controleert de output voordat die naar buiten gaat. Eén A4 met huisregels doet meer dan een dik beleidsstuk dat niemand leest.

Abonnementen van de drie grote AI-leveranciers met verwerkersovereenkomst (stand augustus 2026):

NB: AI-leveranciers publiceren beperkt over welke abonnementen een verwerkersovereenkomst (kortweg DPA) hebben. Indien een verwerkersovereenkomst niet vindbaar was, is de aanname gemaakt dat deze niet van toepassing is.

En als je je er niet aan houdt? De AP kan sancties geven als regels niet worden nageleefd (van een waarschuwing tot en met een boete van maximaal 4% van de wereldwijde jaaromzet). De praktijk is milder dan dat maximum suggereert. Sinds 2018 publiceerde de AP 49 sancties, vrijwel allemaal tegen grote organisaties. Twee daarvan gingen over het gebruik van algoritmes, allebei bij de Belastingdienst in 2021 en 2022.¹⁸ De kans dat een MKB-bedrijf een boete krijgt voor AI-gebruik is dus klein. Het reële risico zit elders: een datalek dat je moet melden, een klant die vraagt waar zijn gegevens gebleven zijn, of reputatieschade omdat je het niet kunt uitleggen.

Hoe Stokman Advisory hierbij helpt

Stokman Advisory helpt MKB-bedrijven dit praktisch in te richten. Denk aan AI-governance — met als kernvragen: welke tools staan we toe, wat mag er wél en niet in, wie is verantwoordelijk, hoe leggen we grondslagen en afwegingen vast, en hoe borgen we menselijke controle? We toetsen daarnaast concrete toepassingen aan de AVG, voeren DPIA’s uit en begeleiden de overstap naar een zakelijke AI-omgeving.

Dit artikel is algemene duiding, geen juridisch advies.

Bronnen

1. Autoriteit Persoonsgegevens, Algoritmes, AI en de AVG. ↩
2. Autoriteit Persoonsgegevens, AVG-regelhulp voor bedrijven. ↩
3. Art. 28 lid 3 AVG; zie ook AP, Verwerkersovereenkomst. ↩
4. Art. 12 t/m 14 AVG; AP, Recht op informatie. Art. 13 geldt als je de gegevens bij de persoon zelf ophaalt, art. 14 als je ze elders vandaan hebt. ↩
5. Art. 6 AVG; AP, Grondslagen uit de AVG uitgelegd. ↩
6. EDPB, Opinion 28/2024 over AI-modellen en de AVG, aangenomen 17 december 2024, en Guidelines 1/2024 over gerechtvaardigd belang. ↩
7. AP, Handreiking generatieve AI en de AVG (juni 2026) en het bijbehorende hulpmiddel. ↩
8. Art. 22 en art. 13 lid 2 sub f AVG. De drempel van art. 22 ligt bij besluiten die uitsluitend op geautomatiseerde verwerking berusten en rechtsgevolgen of vergelijkbaar aanmerkelijke gevolgen hebben. ↩
9. OpenAI, Enterprise privacy at OpenAI (bijgewerkt 8 januari 2026). De DPA is beperkt tot Business, Enterprise en de API; de gratis versie valt daarbuiten en wordt behandeld onder de consumentenprivacyverklaring. ↩
10. OpenAI, Enterprise privacy at OpenAI: Plus en Pro staan niet in de opsomming waarvoor een DPA kan worden gesloten, en OpenAI vermeldt dat data uit "versions of ChatGPT and other services for individuals" voor modeltraining wordt gebruikt. Er bestaat wél een DPA voor ChatGPT-sites (9 juli 2026) voor Plus- en Pro-gebruikers, maar die dekt uitsluitend de gegevens die een gepubliceerde ChatGPT-site van eindgebruikers verzamelt en uitdrukkelijk "niet je prompts, bestanden of andere content" in je gesprekken met ChatGPT. ↩
11. OpenAI, Enterprise privacy at OpenAI: "we are able to execute a Data Processing Addendum (DPA) with customers for their use of ChatGPT Business, ChatGPT Enterprise, and the API". Let op: het vroegere ChatGPT Team heet nu ChatGPT Business. ↩
12. Anthropic Privacy Center, consumentenproducten: Claude Free, Pro en Max zijn consumentenproducten. De DPA hoort bij de Commercial Terms en geldt daar niet. ↩
13. Anthropic Privacy Center, consumentenproducten: Pro en Max vallen onder dezelfde consumentenvoorwaarden als de gratis versie. Betalen verandert de juridische status niet. ↩
14. Anthropic, Data Processing Addendum (van kracht 24 februari 2025), onderdeel van de Commercial Terms, art. B.1: "Customer is the controller and Anthropic is Customer’s processor". De commerciële producten zijn de API, Console en Claude for Work (Team en Enterprise). ↩
15. Google, Gemini Apps Privacy Hub: geldt voor privéaccounts, met de waarschuwing "Please don’t enter confidential information that you wouldn’t want a reviewer to see". Door mensen beoordeelde chats worden tot drie jaar bewaard, ook na verwijdering van je activiteit. ↩
16. Google, Gemini Apps Privacy Hub: deze pagina dekt uitdrukkelijk ook betaalde plannen ("Subscription information: if you have a paid subscription to a Google AI plan"). Een betaald privéabonnement blijft dus een consumentendienst. ↩
17. Google, Generative AI in Google Workspace Privacy Hub: Gemini is binnen Workspace een Core Service en valt daarmee onder de Cloud Data Processing Addendum. ↩
18. AP, Boetes en andere sancties (peildatum mei 2026: 49 sancties sinds 2018), en de boete kinderopvangtoeslag van € 2,75 mln (december 2021) plus € 3,7 mln voor de Fraude Signalering Voorziening (april 2022). ↩